Sneeuw, vorst, ijzel of ijs gebruik van gras en kunstgras sportveld in de winter

In de wintermaanden en bij winterse omstandigheden ontstaat regelmatig de vraag: kan een sportveld worden gebruikt wanneer er sneeuw ligt of wanneer het veld bevroren is? Dit is een terechte vraag. Winterse omstandigheden hebben namelijk invloed op zowel de kwaliteit van het sportveld als op de veiligheid van spelers.

Door in de winter rekening te houden met de winter status van het sportveld, kunnen gemeenten, verenigingen en sportclubs sportvelden beschermen tegen schade, blessures voorkomen en de speelkwaliteit waarborgen. Dit helpt ook om hoge onderhoudskosten en langdurige veldsluitingen (door schade) te vermijden.

Op deze kennispagina geven wij uitleg over het gebruik van sportvelden onder winterse omstandigheden. Gebruik deze informatie als achtergrond en richtlijn bij het maken van afwegingen.

Waarom is voorzichtigheid in de winter belangrijk?

Het gebruik van sportvelden bij sneeuw en vorst vraagt om extra aandacht. Bevroren of met sneeuw bedekte velden kunnen leiden tot:

• veiligheid, verhoogd risico op blessures bij sporters
• niet voldoen aan wedstrijd sport reglementen. (b.v. de belijning niet kunnen zien)
• (vervolg) schade aan het sportveld (vooral bij natuurgras)
• verminderde speelkwaliteit
• hogere onderhoudskosten en langdurige veldsluitingen

Daarom worden sportvelden bij echte winterse omstandigheden, zoals sneeuwbedekking, opdooi of ijsvorming vaak afgekeurd voor wedstrijden. Door in de winter rekening te houden met de ‘winterstatus’ van een sportvelden kan de sportbond, de scheidsrechter, de gemeenten, de sportverenigingen schade beperken, de veiligheid waarborgen, wedstijden spelen volgens betreffende sportbond reglement en de kwaliteit van de velden waarborgen.

De vraag of sportvelden in de winter gebruikt kunnen worden, komt vooral vanuit sportdoel: voetbal. Sporten zoals hockey en korfbal wijken in de wintermaanden uit naar de zaal of een blaashal. Dit gebeurt mede om knelpunten zoals kou, sneeuw, ijs, harde velden, blessurerisico’s en competitie-onzekerheid te voorkomen.

Gebruik sportvelden algehele afgelasting

Sportbonden zoals de KNVB en KNHB kunnen besluiten om wedstrijden in een heel weekend algeheel af te gelasten, bijvoorbeeld bij:

• hevige sneeuwval
• aanhoudende vorst
• onbespeelbare velden

Bij een algehele sportbond afgelasting gaan alle competitiewedstrijden die dag of dat weekend niet door. Dit geldt voor zowel natuurgras- als kunstgrasvelden. Advies: houd bij winterse omstandigheden altijd de website en communicatie van de betreffende sportbond goed in de gaten.

Natuurgrasvelden bij algehele afgelasting

Is er sprake van een algehele afgelasting? Dan is het verstandig om natuurgrasvelden helemaal niet te gebruiken, ook niet voor: vriendschappelijke wedstrijden en trainingen of oefenpartijen. Zo worden blessures voorkomen en wordt onherstelbare schade aan het veld beperkt.

Feiten over kunstgras in combinatie met vorst, kou en ijs

Het product kunstgras is in beginsel vorstbestendig. Zeker de veel gebruikte polyethyleen kunstgrasvezel (PE). Een PE kunstgrasvezel kan goed tegen vorst. Oudere vezeltypen als polypropyleen (PP) zijn bij vorst kwetsbaarder.

Bij de keuring in het laboratorium wordt het kunstgras getest bij temperaturen van – 20° tot + 40° Celsius. Dit is nodig omdat het product zowel in landen met een zeer winters klimaat (denk aan noord Europa) als in zeer warme landen (bijvoorbeeld Afrika) wordt toegepast. Rubberinfill die wordt gebruikt als kunstgras instrooi product kan materiaal technisch goed tegen vorst. Er zal mogelijk wel enige verharding optreden omdat het materiaal door de vorst wat stugger wordt. De moderne kunststofkorrels (TPE) veranderen onder zeer koude omstandigheden nauwelijks. Kurk ingestrooide velden worden tijdens vorst wel harder. (kurk houd water vast en kan daardoor bevriezen)

Infillmaterialen en vorst

• Rubberinfill kan technisch goed tegen vorst, maar wordt tijdelijk harder
• Moderne TPE-korrels veranderen nauwelijks bij lage temperaturen
• Kurk ingestrooide velden worden bij vorst duidelijk harder, omdat kurk water vasthoudt en kan bevriezen

Sneeuw op een kunstgras of natuurgras sportveld

Een besneeuwd sportveld geeft voor de gebruiker “”de sporter”” de volgende praktische beperkingen en belemmeringen:

• belijning niet zichtbaar (niet voldoen aan het wedstrijdreglement)
• speeleigenschappen verslechteren (het veld kan harder en gladder aanvoelen)
• de bal rolt slecht, fysiek zwaarder sporter
• kou / nattigheid / bevriezing verschijnselen.
• bal minder zichtbaar. (denk aan: zwarte/witte bal en contrast, inzet andere kleur bal)

Wij als sportveld.nl adviseren om een besneeuwd kunstgras niet te bespelen.

Bespelen heeft tot gevolg dat sneeuw in de mat en in de aanwezig infill (vaak rubber) wordt getrapt. De temperatuur hoeft maar licht te stijgen en vervolgens weer te dalen en hierdoor vormt zich een ijslaag diep in het veld. Bij ijs vorming diep in het kunstgrasveld kan er zeker niet worden gesport. Verder duurt het langer dat een besneeuwd en bespeeld veld na intrede van de dooi weer bespeelbaar is.

Sneeuwruimen met sneeuwschuivers wordt door ons niet aanbevolen in verband met de risico’s voor de kunstgrasmat, nut, kosten en noodzaak.

• Aanwezige sneeuw schuif machines met bijbehorende tractie is niet afgestemd op het gebruik op sportvelden en het verschuiven van zwaar sneeuw. Een dikke laag sneeuw is erg zwaar, bij schuiven kan door het gewicht het kunstgras gaan scheuren. Tevens kan schuiven van sneeuw het lostrekken van vastgevroren vezels veroorzaken. Sneeuw met sneeuwblazers of met handkracht verwijderen kan minder kwaad maar is bij grote oppervlakte zeer bewerkelijk;
• Sneeuw dat in de uitloop ligt (tegen het leunhek) kan gezien worden als obstakel. De uitloop moet bij wedstrijden obstakel vrij zijn;
• Bij schuiven sneeuw kan met verplaatsing van sneeuw ook een hoeveelheid infill (rubber) worden meegenomen. Nadat de sneeuw is verdwenen dient de rubber in het veld te worden aangevuld en de rubber die achter is gebleven op de stortplaats van de sneeuw te worden opgeruimd (zorgplicht);
• Het verwijderen van sneeuw van een sportveld is een tijdrovende klus (manuren) en zijn soms onverwachte kosten. Bij deze werkzaamheden bestaat de kans dat er na korte tijd nieuw sneeuw valt en alle uitgevoerde werkzaamheden tevergeefs zijn uitgevoerd. 

In hoeverre de sneeuwval invloed op de wedstrijd heeft zal door de scheidsrechter moeten worden beoordeeld. Zie onze site: Wanneer moet een sportveld of wedstrijd worden afgekeurd of gestaakt? Voor het veld heeft beginnende sneeuwval vaak geen directe consequenties. Als het kort voor of tijdens de wedstrijd sneeuwt, kan het nodig zijn de lijnen sneeuwvrij te maken.

Kale vorst kunstgras en natuur gras

Kale vorst is een weersituatie waarbij de temperatuur onder het vriespunt daalt terwijl er geen beschermende sneeuwlaag op de grond ligt. Rijp is de witte aanslag die wordt veroorzaakt door het neerslaan en bevriezen van de waterdamp in de lucht. Rijp is van tijdelijke aard en verdwijnt als de temperatuur door de zon omhoog gaat. Onder bewolkte omstandigheden kan rijp echter wel hardnekkig zijn.

Kunstgras: Voor het kunstgrasveld zelf is rijp technisch geen probleem. De vezel zal niet afbreken door de aanwezigheid van een dun ijslaagje. Voor het gehele systeem zal wel goed beoordeeld moeten worden in hoeverre de aanwezige rijp, zeker bij hardnekkige of ruwe rijp, gladheid van het speeloppervlak veroorzaakt. Type kunstgras infill is daarin belangrijk. Als voorbeeld kurk infill kan vocht opnemen en dus bevriezen en doordoor ontstaat er een hardere ondergrond. Infill zoals TPE en SBR hebben bij een goed drainage systeem hier minder tot geen last van. In hoeverre de sneeuwval invloed op de wedstrijd heeft zal door de scheidsrechter moeten worden beoordeeld.

Gras: Bevriezing van het gras en de grond (Toplaag). De gevolgen, bevroren grond, hardere velden (andere sporttechnische waarden) en daardoor gebruik gevolgen voor de veiligheid en mogelijke extra schade bij gebruik van gras velden onder deze omstandigheden. In hoeverre kale vorst invloed op de wedstrijd heeft zal door de scheidsrechter moeten worden beoordeeld.

IJzel op sportveld

Wij raden u aan om bij ijzel, kunstgras en grasvelden niet te gebruiken.

IJzel is eigenlijk niets anders dan regen die bevriest zodra het in aanraking komt met een bevroren oppervlak. Er vormt zich dan een ijslaagje waardoor het oppervlak glad wordt. IJzel verdwijnt vaak binnen een paar uur, maar kan soms hardnekkig zijn. Bespeling van een beijzeld veld zal in de meeste gevallen tot een (tijdelijke) afgelasting leiden omdat het te gevaarlijk is voor de spelers. U loopt dan het risico om blessures op te lopen.

Opdooi op sportveld

Opdooi is een term uit de wegenbouw. Opdooi noemt men het verschijnsel wanneer na intreden van de dooi het dooiwater niet weg kan door bevroren en ondoorlatende grond eronder.

Kunstgras: Kunstgrasconstructies worden opgebouwd met materialen die weinig tot geen vocht opnemen en in ieder geval zeer goed waterdoorlatend zijn. Bovendien wordt door een drainage en een goed drainerend zandpakket ervoor gezorgd dat overtollig hemelwater en grondwater snel zal worden afgevoerd. Globaal kan worden aangehouden dat in de bovenste 40 tot 50 cm van de constructie geen tot weinig water zal achterblijven. De kans dat in een kunstgrasconstructie afsluitende ijslagen ontstaan is dus laag. De meeste kans op ijsvorming bestaat in het laagje zand in de kunstgrasmat. Dit laagje bestaat uit redelijk grof zand, maar door organische vervuiling is de kans groter dat water blijft hangen en bevriest. Als bij het dooiproces water op het veld blijft staan, dan duidt dat op een afgesloten ijslaag in de constructie. Met bespeling zal dan gewacht moeten worden tot het water is verdwenen. Normaliter zal dit één tot hooguit twee dagen duren. Blijft er geen water staan en is het speeloppervlak verder droog en schoon van sneeuw, dan kan er in beginsel weer worden gespeeld. Het verdient wel aanbeveling om betreding van het veld met onderhoudsapparatuur nog enige tijd uit te stellen tot de vorst volledig is verdwenen.

Gras: Het gebruik van een natuurlijk grasveld tijdens opdooi wordt sterk afgeraden, omdat dit kan leiden tot ernstige schade aan het veld. Opdooi treedt op wanneer de bovenste laag van een bevroren grasveld begint te ontdooien, terwijl de onderliggende lagen nog bevroren zijn. Hierdoor ontstaat:

• Een zachte, natte, en drassige bovenlaag.
• Een harde, niet-waterdoorlatende ondergrond.

Gevolgen van gebruik van een grasveld bij opdooi

1. Beschadiging van de grasmat: Door het betreden of bespelen van het veld worden de graswortels losgetrokken, omdat de bovenlaag instabiel is. Dit leidt tot kale plekken en een verminderde kwaliteit van de grasmat.

2. Verdichting van de bodem: Spelen op een veld in opdooi kan de onderliggende bevroren grond verdichten, wat de drainagecapaciteit van het veld blijvend aantast. Verdichte grond bemoeilijkt de wortelgroei, waardoor gras minder goed kan herstellen.

3. Herstelkosten en langere veldsluiting: Schade die tijdens opdooi wordt veroorzaakt, is vaak pas in het voorjaar te herstellen. Dit kan leiden tot extra onderhoudskosten en een langere onbespeelbaarheid van het veld.

4. Veiligheid van spelers: Het veld is tijdens opdooi onvoorspelbaar en kan gevaarlijk zijn voor spelers. Gladde of instabiele plekken vergroten het risico op blessures.

Aanbevelingen voor grasvelden tijdens opdooi:

1. Gebruik vermijden: Het veld niet betreden totdat zowel de boven- als onderlaag volledig zijn ontdooid en voldoende zijn opgedroogd.

2. Regelmatige inspectie: Controleer dagelijks de status van het veld om te bepalen wanneer het weer bespeelbaar is.

3. Communicatie met clubs en spelers: Informeer verenigingen tijdig over de onbespeelbaarheid van het veld en de verwachte heropening.

Conclusie: Gebruik van een natuurgrasveld tijdens opdooi moet koste wat kost worden vermeden om blijvende schade aan de grasmat en hogere onderhoudskosten te voorkomen. Het is beter om alternatieve speelvelden, zoals kunstgras of indoorlocaties, te gebruiken tijdens deze periode.

Zout en pekel niet gebruiken op sportvelden

Sneeuw en vorst bestrijden met zout of pekel is niet verstandig. Uiteindelijk zal het zout in de bodem en mogelijk in het grondwater terechtkomen, wat niet goed is voor het milieu. Technisch heeft gebruik van zout echter geen directe consequenties voor de kunstgrasmat. De meeste leveranciers zullen het gebruik van zout en andere chemische middelen niet adviseren en mogelijk uitsluiten van de garantievoorwaarden.

zie ook dit advies van de KNVB

Zie ook dit advies van de KNHB

Eredivisie velden en winter omstandigheden

Eredivisievelden zijn altijd voorzien van een veldverwarming. Veldverwarming is cruciaal in de Eredivisie om de bespeelbaarheid, veiligheid en kwaliteit van de grasmat te garanderen, terwijl het afgelastingen voorkomt en de voortgang van de competitie waarborgt. Dit is essentieel voor zowel spelers als fans, en voor het financiële en organisatorische succes van de competitie.

Hier zijn de belangrijkste redenen waarom veldverwarming bij de eredivisie essentieel is:

1. Bespeelbaarheid van het veld Voorkomen van bevriezing: Veldverwarming zorgt ervoor dat de grasmat niet bevriest bij lage temperaturen. Hierdoor blijft het veld bespeelbaar, zelfs bij vorst of sneeuw. Geen opdooi-problemen: Met veldverwarming blijft zowel de boven- als onderlaag van het veld ontdooid, waardoor de structuur van de grasmat stabiel blijft. Dit voorkomt schade door bespeling tijdens opdooi.

2. Waarborging van de competitie Voorkomen van afgelastingen: Door veldverwarming worden afgelastingen door winterse omstandigheden vrijwel volledig voorkomen. Dit is belangrijk om het speelschema te handhaven, zeker in drukke periodes zoals de winterstop en Europese toernooien. Televisierechten en toeschouwers: Een afgelasting kan financiële gevolgen hebben voor clubs door gemiste inkomsten uit kaartverkoop en uitzendrechten.

3. Kwaliteit van het veld Bevorderen van grasgroei: Door de grondtemperatuur stabiel te houden, blijft het gras ook in de winter gezond en groeit het beter. • Voorkomen van schade: Bevriezing en opdooi kunnen het veld ernstig beschadigen. Veldverwarming voorkomt deze schade en minimaliseert herstelkosten.

4. Veiligheid van spelers Minder blessures: Een bevroren veld kan hard en glad worden, wat het risico op blessures verhoogt. Met veldverwarming blijft het veld zachter en veiliger om op te spelen.

Hoe werkt veldverwarming?

Systeem: Veldverwarming bestaat meestal uit een netwerk van buizen met warm water of elektrische kabels onder de grasmat. Temperatuurregeling: De temperatuur wordt nauwkeurig geregeld om het veld net boven het vriespunt te houden, zonder oververhitting.

Waarom hebben breedtesportvelden geen veldverwarming

Breedtesportvelden hebben over het algemeen (99,9 %) geen veldverwarming. Breedtesportvelden hebben geen veldverwarming vanwege de hoge kosten, beperkte noodzaak, en alternatieve oplossingen zoals kunstgras. Gemeenten en verenigingen kiezen vaak voor meer kosteneffectieve manieren om velden in goede staat te houden, zoals goed onderhoud en een zorgvuldige planning van wedstrijden.

Hier zijn de belangrijkste redenen:

1. Hoge kosten van aanleg Installatiekosten: Het aanleggen van veldverwarming is een dure investering. Het systeem omvat buizen of kabels onder de grasmat, isolatiemateriaal, en een verwarmingssysteem (zoals een cv-installatie of warmtepomp). Dit kan tienduizenden euro’s per veld kosten. Herinrichting van het veld: Voor het installeren van veldverwarming moet het veld volledig worden vernieuwd, wat extra kosten met zich meebrengt.

2. Hoge gebruikskosten Energiekosten: Het verwarmen van een veld, vooral tijdens strenge winters, vraagt veel energie. Dit maakt het onderhoud kostbaar voor verenigingen met een beperkt budget. Duurzaamheid: Veel gemeentes en sportverenigingen kiezen om milieuredenen tegen veldverwarming, omdat het energie-intensief is.

3. Beperkte noodzaak • Minder frequent gebruik: Breedtesportvelden worden doorgaans minder intensief gebruikt dan velden in professionele competities. Clubs kunnen wedstrijden of trainingen makkelijker uitstellen of verplaatsen naar een ander veld, zoals kunstgras. Alternatieven: Kunstgrasvelden worden vaak gebruikt als oplossing tijdens winterse omstandigheden. Deze zijn beter bestand tegen vorst en sneeuw en vragen minder onderhoud.

4. Prioritering van middelen Budgetten voor de breedtesport: Gemeenten en verenigingen hebben beperkte middelen en investeren liever in andere zaken, zoals kleedkamers, verlichting of extra speelvelden. Betere planning: Door goed veldbeheer en het spreiden van wedstrijden over verschillende velden wordt het gebruik van breedtesportvelden tijdens vorst geminimaliseerd.

5. Focus op professionele sport Veldverwarming is in de eerste plaats bedoeld voor velden in professionele competities, zoals de Eredivisie, waar wedstrijden op tijd gespeeld moeten worden vanwege speelschema’s, sponsors en tv-uitzendingen. In de breedtesport is er meer flexibiliteit om wedstrijden te verplaatsen of af te gelasten.